قرن هشتم ونهم هجری

به نوشته آقا بزرگ تهرانی در الذریعه وی یک مثنوی ترکی به نام مخزن الاسرار دارد و سلطان اسکندر میرزا نوه امیر تیمور گورکان امیر شیراز را دربین سالهای ۸۱۲تا۸۱۷مدح کرده است (الذریعه:ق۱ج۹،ص۲۶۹)

بیر قوش ووردوم بالاجـــا

قارداش آداخلوی گوردوم

قاشی ،گؤزو قــــاراجـــا

          .............

آغ آت نالی ی قــــــوربـــانی

خط ؤ خــــالی ی قـــوربانی

منــــــی یئتیر قـــــارداشـــا

آیاقلاریی قـــــــــوربـــــانـــی

         ...................

آغ آت بیچینــــــــــــده گــزر

بیخؤو قیچینــــــــــــــده گزر

منیم عزیــــــز قارداشیــــــم

خانلار ایچینـــــــــــــــده گزر

ا۱۳۳۸ جی ایل زنگانین ( دایدار)

 کندينده دوغولموش.آشيق صنعتيني قوشا چايلي آشيق فيروز، آشيق سئيدوللا و آشيق اکبر جهانشاهلي دان اؤيرنميشدي. زنگان، همدان، تبريز و اورمو هاوالاريني دا چالیردي. 18 آشيق دستاني بيليردي. سازدان باشقا نئي، دؤيول ده چالاردي. آشيق عرب 1388 جي گونش ايلي نين قيرو آييندا دونياسيني دئييشدی. آللاه رحمت ائیله سین،مزاری نورایله دولسون.

        عابد بایرامی لاری شیرازی معروف به شاه زند

                                                  (قرن هشتم هجری)

نسخه ای ازدیوان این شاعرکه به دوزبان فارسی وترکی سروده شده است درکتابخانه آیت الله مرعشی نجفی  به شماره11389وجوددارد.به نوشته فهرستنگار فاضل ودانشمند آن کتابخانه آقای حسین متقی ،اشعارترکی آن دیوان به زبان ترکی آذری سروده شده است.(فهرست نسخه های خطی ترکی کتابخانه آیت الله مرعشی ص122)

آشیق گونش علی رمضانی

بو بئش لری تقدیم ائیله ییرم هامی ائل ووطن سئون اینسانلاریمیزه

داد آقالار قینامایین هئچ کسی

اوره ییمه سالدیم آه ؤ زار اؤزوم

نامرد طعنه لی سوز دئدی اوزومه

دانیشمادیم دئدیم ! اولوم خوار اؤزوم

یازان :آشیق گونش علی رمضانی

 یئر : قوم شهری

قوچ کوراؤغلو چارداخلی چنلی بئل ده دلیلر باشیندا دوران سوروردی اشیدیب دیر ایستانبول

خونکارینین بیر گوزل قیزی وار نیگار آدلی. گونلرین بیرینده دیل اؤلدو دلیلره من گئدیرم کی

نیگارخانیمی گتیرم ، دلیلر دئدیلر کوراؤغلو ساغ اولسون بیزه رخصت وئر یا قیریلاریق یادا

نیگارخانیمی گتیره ریک!

کوراؤغلو دیل اولدو قولاق وئرین سازوسؤزونن سیزه دئییم:

ایگید گرک یار سئو مه گه

ئؤزو تک گئده تک گئده

موخنّث قددین ائیمه  گه

ئؤزو تک گئده تک گئده

محمد کاتب ساوی         قرن هفتم هجری

اگر چه از کاتب ساوی هیچ اثر مکتوبی به دست ما نرسیده است،لیکن کار ارزشمند وی در استنساخ دیوان لغات الترک موجب شده است که جهان علم بخصوص دانشمندان ترک پژوه همواره خودرا مدیون وی بدانند،دیوان لغات الترک اثر ارزشمند وکم نظیر محمود کاشغری است که در قرن پنجم هجری در بغداد وبه زبان عربی تالیف شده است . این کتاب دارای نزدیک به نه هزار لغت ترکی و764 مصراع شعر ترکی ونیز حدود هزار مثل ترکی است .به گفته ارجیلاسون شعرهای این کتاب خود یک آنتولوژی (گلچین)ارزشمند هسنتد که بیشتر در قالب قوشما سروده شده اند.علاوه برآن کاشغری گرامر زبان ترکی را نیز در این کتاب توضیح داده است. از دیگر فواید این کتاب اشاره به آیین های ترکان ونیز نام قبایل ،نام بعضی از شاعران باستانی ترک و... است .کاشغری دراین کتاب علاوه بر توضیح وتبیین لغات وگرامر زبان ترکی به بررسی تفاوت لهجه های متعدد ترکی نیز پرداخته است . از لهجه های ترکی بررسی شده دراین کتاب میتوان به قبچاق ،اوغوز(ترکی آذربایجانی واستانبولی)ترکی بلغاری وپچنک اشاره کرد.کاشغری کتابی نیز درنحوزبان ترکی تالیف کرده است که این کتاب به دست ما نرسیده است .کارکاتب ساوی ازاین جهت ارزشمند است که اگر نسخه مستنسخ او به دست ما نمیرسید دیوان لغات الترک نیز مثل جواهر النحو برای همیشه از بین میرفت. کاتب ساوی آنگونه که خو.د مینویسد اهل ساوه ومقیم دمشق است .نام کامل او محمد بن ابی بکر بن ابی الفتح الساوی ثم الدمشقی است .به نوشته وی در آخرین صفحه دیوان   لغات الترک وی این نسخه را از روی نسخه ای استنساخ کرده است که آن نسخه به خط خود علامه کاشغری بوده است . کاتب ساوی استنساخ این اثر بزرگ را در یکشنبه 27 شوال 664 به پایان برده است .با اینکه تنها یک نسخه از دیوان لغات الترک به دست ما رسیده است اما دانش کاتب ساوی در زبان عربی وترکی،همچنین حسن دقت ووسواس وی دردرست نویسی دیوان لغات الترک به حدی است که مارا نسبت به وجود نسخ دیگر کم نیاز میکند.گفتنی است اشخاص منسوب به ساوه در زبان عربی معمولا به صورت ساوی یا ساوجی به این شهر منسوب میشوند،چنانکه جلال الدین سیوطی در کتاب خود لب اللباب فی تحریر الانساب مینویسد: الساوی الی ساوه مدینه بین الری وهمدان :ساوی منسوب به شهر ساوه واقع در بین همدان وری است (لب اللباب ،ص131)ویاقوت حموی در مجم البلدان نویسدLوالنسبة الی الساوه ساوی وساوجی : منسوبین به ساوه به صورت ساوجی وساوی خوانده میشوند)(معجم البلدان ج3ص179)

آذربایجانین اوچ بولگه سینده یاشایان حؤرمتلی شاعرلریمیز :

(1)    آذربایجانین میانا دان (کلگان) عسگر غلیایی کلیان (یاشیل)

(2)    شیرازین قاشقایی ائلیندن (زرقان) ارسلان میرزایی

(3)    قوم ،ساوا شه سئونلری( عطاخانلی) بختیار فرخ

بوسایین شاعیرلرین هربیریندن بیر شعر تقدیم ائیله ییرم بوتون وطنداشلاریمیزین ساغلیقینا :

                        آیدین گونلر (یاشیل)

قارا گونلر کئچر گئدر 

 آیدین گونلر گلر چاتار

بخت اولدوزوم چیخان زامان

قارانلیق محو اولار،باتار

قهرامانلار آد قازانار

نامردلرین بختی یاتار

بابک کیمی مرد ایگیدلر

ظولمو کؤکدن قازیب آتار

بوشعری تقدیم ائیله ییرم ائلیمیزین ده یرلی شاعیری سایین بختیارفرخ جنابلارینا!

اولو تانریدان بو حؤرمتلی شاعیریمیزه اوزون عؤمور وجان ساغلیقی آرزیلاییرام .

    بختیار یاز سوزوی اؤز ائلیمیزدن

سنین تک شاعیرین قوربانی یام من

دؤیمادی شه سئون شیرین دیلیزدن

حاق دیین دیللرین قوربانی یام من

    >>>>>>>>>>>>

هر یئرده سوزون وار صفا اوردادیی

حقیقت ، معرفت ،هامی اوردادی

گولونن ،بولبول – شیدا اوردادی

شیدا بولبوللارین قوربانی یام من

    >>>>>>>>>>>>

بخته یارسن ائل اولوس د ان دئییر سن

اوره ک لرین درد ؤ غمین سیلر سن

وار اولسون اللرین امگ چکر سن

اؤ یازان اللرین قوربانی یام من

     >>>>>>>>>

صداقت وار سنده ، اؤلمه ییب ،اؤلمز

ایمان ایله ،وجدان سنده کؤهنلمز

الیمیز هئچ زامان سندن اوزولمز

سن گزن ائللرین قوربانی یام من

    >>>>>>>>>>

 گونش ام پؤزدولار ،روزیگاریمی

آلدیلار الیمدن  ، یوخ ؤ واریمی

آللاه ساغ ساخلا سن بختیاریمی

عطاخانلی لارین قوربانی یام من 

  >>>>>>>>>>>>>>>>>

بختیار بی شه سئون ائلینده کوسه لر طایفاسینین عطاخانلی تیره سیندن دیر.

                                                   باش ساغلیقی

تاسف لر ایله ساوا شهرینده ایله شن عزیز صنتچیمیز ( رضا بهمن ) دونیادان کوچدو !

بو عزیز صنتچیمیز اؤلوموندن دولایی بوتون قوم،ساوا ، تهران ،کرج ،شهریار،قزوین،همدان

آشیقلاری وچالیجیلاری، شاعیرلری بو ایتگینی سایین آتا وآناسی وقؤوملارینا باش ساغلیقی

وئریب.اولو تانریدان او دونیاد ان کوچموش عزیزه رحمت!قالانلارینا دوزوم ، صبر،وساغلیق

دیله ییریک.

رحمتلی رضا بهمن قوم ،ساو ا، تهران ، قزوین ، همدان ، مرکزی بولگه لرینده تانیمیش

بیر زورنا وبالابانچی ییدیر کی آشیقلار ایله بیرلیکده آشیقلیق صتنی آدی گئدن بولگه لرده

یاشاییردیر، وشه سئونین یارجانلی آدلی ائل دنیدیر. آللاه رحت ائیله سین