ا۱۳۳۸ جی ایل زنگانین ( دایدار)

 کندينده دوغولموش.آشيق صنعتيني قوشا چايلي آشيق فيروز، آشيق سئيدوللا و آشيق اکبر جهانشاهلي دان اؤيرنميشدي. زنگان، همدان، تبريز و اورمو هاوالاريني دا چالیردي. 18 آشيق دستاني بيليردي. سازدان باشقا نئي، دؤيول ده چالاردي. آشيق عرب 1388 جي گونش ايلي نين قيرو آييندا دونياسيني دئييشدی. آللاه رحمت ائیله سین،مزاری نورایله دولسون.

        عابد بایرامی لاری شیرازی معروف به شاه زند

                                                  (قرن هشتم هجری)

نسخه ای ازدیوان این شاعرکه به دوزبان فارسی وترکی سروده شده است درکتابخانه آیت الله مرعشی نجفی  به شماره11389وجوددارد.به نوشته فهرستنگار فاضل ودانشمند آن کتابخانه آقای حسین متقی ،اشعارترکی آن دیوان به زبان ترکی آذری سروده شده است.(فهرست نسخه های خطی ترکی کتابخانه آیت الله مرعشی ص122)

آشیق گونش علی رمضانی

بو بئش لری تقدیم ائیله ییرم هامی ائل ووطن سئون اینسانلاریمیزه

داد آقالار ظولم ائیله دیم اؤزومه

اوره ییمه سالدیم آه ؤ زار اوزوم

نامرد طعنه لی سوز دئدی اوزومه

دانیشمادیم دئدیم ! اولوم خار اوزوم

یازان :آشیق گونش علی رمضانی

 یئر : قوم شهری

قوچ کوراؤغلو چارداخلی چنلی بئل ده دلیلر باشیندا دوران سوروردی اشیدیب دیر ایستانبول

خونکارینین بیر گوزل قیزی وار نیگار آدلی. گونلرین بیرینده دیل اؤلدو دلیلره من گئدیرم کی

نیگارخانیمی گتیرم ، دلیلر دئدیلر کوراؤغلو ساغ اولسون بیزه رخصت وئر یا قیریلاریق یادا

نیگارخانیمی گتیره ریک!

کوراؤغلو دیل اولدو قولاق وئرین سازوسؤزونن سیزه دئییم:

ایگید گرک یار سئو مه گه

ئؤزو تک گئده تک گئده

موخنّث قددین ائیمه  گه

ئؤزو تک گئده تک گئده

محمد کاتب ساوی         قرن هفتم هجری

اگر چه از کاتب ساوی هیچ اثر مکتوبی به دست ما نرسیده است،لیکن کار ارزشمند وی در استنساخ دیوان لغات الترک موجب شده است که جهان علم بخصوص دانشمندان ترک پژوه همواره خودرا مدیون وی بدانند،دیوان لغات الترک اثر ارزشمند وکم نظیر محمود کاشغری است که در قرن پنجم هجری در بغداد وبه زبان عربی تالیف شده است . این کتاب دارای نزدیک به نه هزار لغت ترکی و764 مصراع شعر ترکی ونیز حدود هزار مثل ترکی است .به گفته ارجیلاسون شعرهای این کتاب خود یک آنتولوژی (گلچین)ارزشمند هسنتد که بیشتر در قالب قوشما سروده شده اند.علاوه برآن کاشغری گرامر زبان ترکی را نیز در این کتاب توضیح داده است. از دیگر فواید این کتاب اشاره به آیین های ترکان ونیز نام قبایل ،نام بعضی از شاعران باستانی ترک و... است .کاشغری دراین کتاب علاوه بر توضیح وتبیین لغات وگرامر زبان ترکی به بررسی تفاوت لهجه های متعدد ترکی نیز پرداخته است . از لهجه های ترکی بررسی شده دراین کتاب میتوان به قبچاق ،اوغوز(ترکی آذربایجانی واستانبولی)ترکی بلغاری وپچنک اشاره کرد.کاشغری کتابی نیز درنحوزبان ترکی تالیف کرده است که این کتاب به دست ما نرسیده است .کارکاتب ساوی ازاین جهت ارزشمند است که اگر نسخه مستنسخ او به دست ما نمیرسید دیوان لغات الترک نیز مثل جواهر النحو برای همیشه از بین میرفت. کاتب ساوی آنگونه که خو.د مینویسد اهل ساوه ومقیم دمشق است .نام کامل او محمد بن ابی بکر بن ابی الفتح الساوی ثم الدمشقی است .به نوشته وی در آخرین صفحه دیوان   لغات الترک وی این نسخه را از روی نسخه ای استنساخ کرده است که آن نسخه به خط خود علامه کاشغری بوده است . کاتب ساوی استنساخ این اثر بزرگ را در یکشنبه 27 شوال 664 به پایان برده است .با اینکه تنها یک نسخه از دیوان لغات الترک به دست ما رسیده است اما دانش کاتب ساوی در زبان عربی وترکی،همچنین حسن دقت ووسواس وی دردرست نویسی دیوان لغات الترک به حدی است که مارا نسبت به وجود نسخ دیگر کم نیاز میکند.گفتنی است اشخاص منسوب به ساوه در زبان عربی معمولا به صورت ساوی یا ساوجی به این شهر منسوب میشوند،چنانکه جلال الدین سیوطی در کتاب خود لب اللباب فی تحریر الانساب مینویسد: الساوی الی ساوه مدینه بین الری وهمدان :ساوی منسوب به شهر ساوه واقع در بین همدان وری است (لب اللباب ،ص131)ویاقوت حموی در مجم البلدان نویسدLوالنسبة الی الساوه ساوی وساوجی : منسوبین به ساوه به صورت ساوجی وساوی خوانده میشوند)(معجم البلدان ج3ص179)

آذربایجانین اوچ بولگه سینده یاشایان حؤرمتلی شاعرلریمیز :

(1)    آذربایجانین میانا دان (کلگان) عسگر غلیایی کلیان (یاشیل)

(2)    شیرازین قاشقایی ائلیندن (زرقان) ارسلان میرزایی

(3)    قوم ،ساوا شه سئونلری( عطاخانلی) بختیار فرخ

بوسایین شاعیرلرین هربیریندن بیر شعر تقدیم ائیله ییرم بوتون وطنداشلاریمیزین ساغلیقینا :

                        آیدین گونلر (یاشیل)

قارا گونلر کئچر گئدر 

 آیدین گونلر گلر چاتار

بخت اولدوزوم چیخان زامان

قارانلیق محو اولار،باتار

قهرامانلار آد قازانار

نامردلرین بختی یاتار

بابک کیمی مرد ایگیدلر

ظولمو کؤکدن قازیب آتار

بوشعری تقدیم ائیله ییرم ائلیمیزین ده یرلی شاعیری سایین بختیارفرخ جنابلارینا!

اولو تانریدان بو حؤرمتلی شاعیریمیزه اوزون عؤمور وجان ساغلیقی آرزیلاییرام .

    بختیار یاز سوزوی اؤز ائلیمیزدن

سنین تک شاعیرین قوربانی یام من

دؤیمادی شه سئون شیرین دیلیزدن

حاق دیین دیللرین قوربانی یام من

    >>>>>>>>>>>>

هر یئرده سوزون وار صفا اوردادیی

حقیقت ، معرفت ،هامی اوردادی

گولونن ،بولبول – شیدا اوردادی

شیدا بولبوللارین قوربانی یام من

    >>>>>>>>>>>>

بخته یارسن ائل اولوس د ان دئییر سن

اوره ک لرین درد ؤ غمین سیلر سن

وار اولسون اللرین امگ چکر سن

اؤ یازان اللرین قوربانی یام من

     >>>>>>>>>

صداقت وار سنده ، اؤلمه ییب ،اؤلمز

ایمان ایله ،وجدان سنده کؤهنلمز

الیمیز هئچ زامان سندن اوزولمز

سن گزن ائللرین قوربانی یام من

    >>>>>>>>>>

 گونش ام پؤزدولار ،روزیگاریمی

آلدیلار الیمدن  ، یوخ ؤ واریمی

آللاه ساغ ساخلا سن بختیاریمی

عطاخانلی لارین قوربانی یام من 

  >>>>>>>>>>>>>>>>>

بختیار بی شه سئون ائلینده کوسه لر طایفاسینین عطاخانلی تیره سیندن دیر.

                                                   باش ساغلیقی

تاسف لر ایله ساوا شهرینده ایله شن عزیز صنتچیمیز ( رضا بهمن ) دونیادان کوچدو !

بو عزیز صنتچیمیز اؤلوموندن دولایی بوتون قوم،ساوا ، تهران ،کرج ،شهریار،قزوین،همدان

آشیقلاری وچالیجیلاری، شاعیرلری بو ایتگینی سایین آتا وآناسی وقؤوملارینا باش ساغلیقی

وئریب.اولو تانریدان او دونیاد ان کوچموش عزیزه رحمت!قالانلارینا دوزوم ، صبر،وساغلیق

دیله ییریک.

رحمتلی رضا بهمن قوم ،ساو ا، تهران ، قزوین ، همدان ، مرکزی بولگه لرینده تانیمیش

بیر زورنا وبالابانچی ییدیر کی آشیقلار ایله بیرلیکده آشیقلیق صتنی آدی گئدن بولگه لرده

یاشاییردیر، وشه سئونین یارجانلی آدلی ائل دنیدیر. آللاه رحت ائیله سین

قوم،تهران،ساوا،کرج،شهریار،ساووجبولاغ،بویین زهرا،آبگرم،قزوین،همدان وبخش لرینده یاشایان اوزانلاریمیز، چؤخ تاسف لار ایله  بویالان دونیادان کوچوب لر.ایندی قالان آشیقلارین وظیفه وارلاری اونلاردان قالان سوزلری ،ناغیل لاری ، هاوالاری،و........دقت و حؤرمت ایله ساخلاییب واونلارین یولون گئدیب ، هرزامان حؤرمت ایله خاطیره لرین عزیز له سینلر.بیله نظره گلیرکی بیرقرن و۶۰ ،۵۰ ،۴۰ ۲۰، و۵ ایل وار کی بولار ترتیب ایله دونیادان کوچوبلر ،،اوزاماندان قاباخ دا آشیق وارایمیش کی تاسف لار اولسون امکانات یوخوموش واولاری اونوتوبلار،بویوک تانری هامی نی رحمت ایله سین.

قدیم زامانلاردا چین پادشاهی نین قیزی نوخاش (خسته) (مریض) اولدو هر اولکه دن ،هر شهیردن حکیم گلدی درمان ایله یه بیلمه دیلر .پادشاهین دا بو بیردنه قیزی وار چؤخ ایستر بو قیزی!گوردو داهی الی ال دن اوزولدو ،چارا یوخ دور .گونلرین بیرینده حوکم ایله دی جار لایین شهرده هرکیم پادشاهین قیزین ساغ ائیله سین قیزی وئره جه یم اونا . گونلرین بیرینده بیر حکیم تاپیلدی دئدی:من قیزی گورم درمان ایله رم!دئدی لر نه اولار ایذن وئردیلر حکیم گلیب قیز ی گوردو،گورندن سونرا دئدی: بونون چاراسی وار گرک من ایسته دیگیم تاپاسیز؟ دئدیلر نه ایسترسن؟ دئدی: گؤوورپادشاهینین (جوم جوماسی)باش قوتوسی)،(دؤورد گؤزلو قارا کوپه یین بئیینی)(مغز) روم اولکه سینده ساری گه چی سوتو کی اول قارین دوغموش اولا ) بو اوچ شئی تاپیلا من درمان ائیله رم ،اؤزامانلار دئییردیلر وزیر شاهین کلیدی دیر ! شاه وزیری ایسته دی دئدی :وزیر دونیادا بوبیر قیز واریم قیرخ گون موهلت وارین دیر حکیم دئدی گین تاپاسن ؟ وزیر بیلیردی شاه هر نه ایسته دی گرک اولا!هرنه فیکر ائیله دی روم شهرینده ساری گه چی هاردان تاپیلار؟ دؤورد گؤزلو کوپه ک هاردان تاپیم؟ گؤوور پادشاهی هاردا اولوب من گئده ام جوم جوماسین چیخاردام ؟ گلدی ائوده آرواد و اوشاقین گوروب  وعدالاشیب، حاضیرلاندی  دوشوب یولا نئچه موددت اولکه لری گزیردی بیر گون بیر چولده توش گلدی بیر چوبانا !گلدی قانشارا سالام وئریب وزیر سسلندی چوبان قارداش من چؤخ دولانیب آج اولموشام؟چوبان دئدی:اوتور دوروب چایی حاضیرلادی بیر قویوندان سوت ساغدی کوره ماست دوزلدیب (سوت وقاتیخ) یه ییب ایچدیلر ،چوبان دئدی:قارداش دانیش گورک هاردان گلیب هارا گئدرسن؟وزیر نئجه اولانی دئدی!چوبانین اوره یی یاندی وزیره،چوبان داواری بیر بولاغ باشیندا یاتیرتمیشدی ،بولاغ کنارینده نئچه آغاج وار ویاووقیندا قبریستانلیق دیر ،چوبان دئدی :قارداش داریخما آللاه ایسته سه ایشلر باشا گلر!چوبان دوروب دولانیردی گوردو قبریستانلیق چایین قیراقیندا دیر بیر یاندان سئل قبیرلردن نئچه سین یؤنوب ،بعضی لردن سوموک گورسه نیر گلیب ایره لی گوردو بیر آدامین سومویو وجوم جوماسی وار اوز اوزونه جوم جومانی گوتوروب سویون قیراقیندا یویوب تمیس له دی گلدی وزیر یانینا دئدی : قارداش آللاه ایسته سه بو جوم جوما! همان یئرده چوبانین بیرقارا کوپه یی وار یاتموشدور،وزیر دئدی : چوبان قارداش گل بو کوپه یی وئرمنه ؟ چوبان دئدی: کوپه یی وئرسم سنه ! سار ی گه چی نه اولا ؟ دئدی: سن اوزون دئدین آللاه ایسته سه باشا گلیر!سن گل کوپه یی وئر بلکه آللاهین رحمی گله ساری گه چی ده جورله نه؟ دانیشیردیلار چوبان گوردو بیر ساری گه چی آیری سورو دن ( اوچ یوز داوار بیر سورودور) گلدی قاریشدی بونون سوروسونه ! اوره یینده دئدی آللاه بو کیشی یه رحم ائیله دی یاقچوسی بودور منده الیمدن گلن ایشی گوروم ! دئدی :قارداش دور آللاه ایشلری جورله دی !منیم بیله گه چی یوخومودور هر زامان صاحابی تاپیلسا من راضی ائیله رم.آللاه یا سنه رحم ائیله دی ! یا پادشاهین قیزینه ،وزیر چوباندان چؤخ تشککور ائیله ییب دوشوب یولا هر یئرده گلدی اولکه لرینه !گئدیب پادشاه قوللوقونا خبر وئردی شاه سالامات اولسون حکیم ایسته دیگین تاپمیشام ! وئردیلر حکیم بولاری قاتیشدیریب  نه ایش گوروب کی قیز ساغالدی. آمما حکیم دئدی : شاه ساغ اولسون آللاه ایسته دی بو قیزی من بیر سوز دئدیم فیکر ائیله دیم بو اوچ شئی هئچ زامان تاپیلماز ! یعنی بیر کیم تاپا بیلمز مگر آللاه ایسته سه! اره سیمین سپر نخل – ثمرداری که سر.. دست – حق دن غافیل اولما گئج که سر،کاری که سر.. آتالار سوزودور: دئییر دله مه یوموشاق دیر،آللاه ایسته مه سه دیش سیندیرار.پس اینسان هریئرده گرک آللاهی منظوردا بیله.شاه ،وزیر ،پوللی ،سوزو گئچن ،داغی داغ اوسته قویان آللاه دان غافیل اولا هئچ ایش گوره بیلمز.چوبان آللاها سیغیندی دئدی:وزیره آللاه ایسته سه هامی تاپیلار نئجه کی باشا گلدی .هامی ساغ اولا سیز.