سیمای حقیقی هر قومی،بیش ازهرچیز در تمدن،فرهنگ وهنر وآداب ورسوم آن قوم تجلی مییابد.میراث مدنی هر دیار در حکم دریچه ایست که به سوی روحیات وآداب ورسوم گذشته ساکنین آن دیار باز میشود.سرزمین آذربایجان که از روزگاران قدیم نام پر افتخارش بر جبین تاریخ می درخشد واز

زنگانلی بهروز شریفی / ماهنامه بایرام ۱  

چکیب داغ اؤستوندن داغی دوشمنه

اخمد دؤیار قوروب ظفر بایرامی           

تورکییه ده آنکارا بلدیه سی دعوت ائدمیشدیر ،بیرگئجه هامی ایله شیبلر آشاقیدا آدلاری گلن آشیقلار دان یازدیم

اؤ ایککی اؤزلی یالتاق اولان کیشی لر

اؤز عصمتین ساتان  قادینا  دیمز

آدام وارکی آدی توتوب هر یانی

تاپاندا اؤزونو آدینا دیمز

بؤیوک تانرییا شؤکورلر اؤلسون کی،سؤزو گئدن چؤخلو مانئعه لروچتینلیکلرله تیلیم خانین چیراغی سؤزالدیسا،سؤنمه دی، ها بئله رحمتلی کمالینین توتدوقو یؤل آیری بیر غیرتلی و میللی شؤعورلوووطن پروروائل سئون وتیلیم خانی سئون اینسان هیممت ایله داوام ائتدی.وتیلیم خانین کندلی سی مرغئیلی اؤلان سائین تدقیقاتچی موهندیس اسدالله امیری بیر داها تیلیم خانین اثرلرینی زحمت ایله

                              ( بیرینجـــــــــــی جیــــــــــــــــــــلد     )

                    ( توپلایان موهندیس اسدالله امیـــــــــــــر ی  )

                               ( ۱۳۸۵  گونش ایلی   )       

                    (     hakim      tilim   xan    divanı    )

                                birinci              cild

           MARAgEYLİ    HAKİM     TİLİM   XAN

                        TOPLAYAN     ASADULLAH      AMİRİ

                          قوم      ۱۳۸۶

ساتیش یئرلری: ۱-تهران م.انقلاب،اوول خ.کارگرشمالی،پاساژفیروز طبقه ۲ اندیشه نو

۲- تبریز،اختر نشریاتی

۳-قوم خ.ارم پاساژ قودس،طبقه ۵ پلاک ۱۷۴ قیچلوئی

تلفون  ۰۲۵۱

                                     ائتحاف

بو اثری حکیم تیلیم خان واؤنون اثرلرینی یازیب ساخلایان،تؤپلایان،سینه لرده گزدیریب سؤن نسیللره چاتدیرانلار،اوجؤمله دن رحمتلیک دوکتور علی کمالی،سنگکلی آشیق محمدحسن،مرغئیلی آشیق بیرام،آشیق ایسماعیل شاهمورادی،و....بؤیوک روحلارینا تقدیم ائدیریک.

                                  تشککور

بو اثری تؤپلایارکن تممنا سیزاؤلاراق و کؤنوللوجه سینه آرشیوینی بیزیم ایختیاریمیزدا قؤیان حیدر خادملودان هم ده لاتین الیفباسینا کؤچورمه سینده الیمیزدن توتانلار مؤهندیس فیض اللاه قهرمانی وشاعیر یاشار گؤنئیلی جنابلاریندان درین میننتدارلیغیمیزی بیلدیریریک. 

                             ( ۱۳۸۲ ) نشر اختر )

چاپ اوول ۱۳۸۲/۱۵۰۰ جیلد/وزیری/۱۶۸ صفحه/۱۳۰۰تومن

مرکز پخش قوم .قودس پاساژی آذربایجان کتابلاری طبقه بئش قیچلوئی

       تلفون

/ه.ق.۱۲۴۶-(۱۱۷۱)۱۱۷۶./ه.ش.۱۲۰۹-(۱۱۳۶)۱۱۴۱/

            (میلادی:۱۸۳۱-۱۷۶۳)

بوگونه قدر تانینیب اؤیرنیلمیش ایران فلاتینین مرکزی اراضیلری تورکلری داخیلینده دوغولوب ،یاشامیش وآنا دیلینده یازیب یاراتمیش ان قدرتلی وبؤیوک سؤز اوستادی(قاراخان)ین نه وه سی و(تئیمورخان)ین اوغلو (تیلیم خان)اولموشدور

تیلیم خان ه.ق.۱۲۴۶-نجی ایلده /ه.ش.۱۲۰۹/ساوانین(مزلقان)ماحالینین مرغئیه/کند دینده دونیادان کوچوب.هامان کنددهباسدیرلمیش ومزاری اوردادوروروخلقین بیر نوع مقدس گؤزله باخدیغی مزارلارداندیر.

تیلیم خانین نئچه ایل حیات سوردوگو موددت دقیق معلوم دئییلدیر.الده اولان چئشیدلی سندلره اساساً شاعیر ۷۰ویا ۷۵ ایل یاشامیشدیر.بوناگؤره ده تیلیم خان یاه.ق۱۱۷۶-نجی ایلده/ه.ش.۱۱۴۱/یاداه.ق.۱۱۷۱-نجی ایلده/ه.ش.۱۱۳۶/هامان مرغئیه کندینده آنادان اولموشدور.

تیلیم خانین۷۰ویا۷۵ ایللیک حیاتی سوره سینده یاشاماسی،هارالاراسفر اوتدیگی،نه کیمی حادیثه لرین.شاهیدی اولدوغو،یارادیجیلیغینین عامیل،سبب وتکان وئرنلری،ائله جه ده عایله حیاتی،ایشی۷پئشه سی،حیات یولداشی،اوشاقلاری وقوهوملاری باره ده ایندییه قدر نه لازیمی آختاریشلارآپاریلمیش،نه ده بیر شئی یازیلمیشدیر.بوتون بو مسئله لری آچیب گؤسترمک وادیبین حیاتینی آییدینلاشدیرماق اوچون لازیم اولان سندومدرکلر وزنی وائلینی سئونلرین هوممتی وزحمتلری نتیجه سینده الده ائدیلمیشدیر.  بو سند ومدرکلر شاعیرین یاشادیغی ماحال وکندلرین اسکی وتانینمیش عایله لرینین ،ائللرینی سئون معاریف پرورلرینین،هابئله تیلیم خانین نوه و  نتیجه لری،قوهوم وتانیشلارینین ائولری وصاندیقلارینین بیرجه بیرجه آرانیب آختاریلماسی سایه سینده الده ائدیلمیشدیر.

تیلیم خانین نئچه یاشادیغی،نه ایشلر گؤردوگو،سیاسی حادیثه لر له نئجه ونه درجه ده آیاقلاشدیغی،نئجه ونه شرایطده یازیب یاراتدیغی ایله تانیش اولماق مقصدی ایله بو گونه قدر الده ائدیلمیش بو سند ومدرکلرله تانیش اولماق ضروریدیر.

تیلیم خانین خانواده سی چوخ قاباقلاردان هامان ساوا منطقه سی و مرغئیه کندینده یاشامیشدیر.تاریخدن معلومدورکی افغانلار ه.ق.۱۱۳۵-نجی ایلده صفویلرین سون شاهی شاه سولطان حسینی اؤلدورموشلر.دئمک بو حادیثه دن نئچه ایل اوولدن افغانلار ایرانین مختلیف ایالتی و ولایتلرینه هوجوم،غارت وباسقین ائتمه یه باشلامیشلار،بو ایالت وولایتلر داخیلینده کاشان،همدان،ساوا،زرندمنطقه لری ده اولموشدور.   افغانلارین هوجوملاری ایله علاقه دار خلق اؤز یاشاییشینی مدافیعه ائتمک و

ساوا تورکلرینین ان بویوک واوستاد شاعیری ( تیلیم خان)ه .ق.۱۲-نجی یوز ایللیگین سونلاری و۱۳-نجو یوز ایللیگین ایلک یاریسیندا/ میلادی ۱۸- نجی یوز ایللیگین ایکینجی یاریسی و ۱۹-نجی یوز ایللیگین بیرینجی یاریسی / یعنی قاجار شاهلاری آغامحمدشاه و فتحعلی شاه قاجارین حیاتلاری و خاکیمییتلری دوئرونده/ه.ق.۱۲۴۶-۱۱۷۶/(میلادی۱۸۳۱-۱۷۶۳)بوگونکو ایرانین قلبی.مرکزی ولایتی اولان (ساوه)نین (مزلقان)بولوگونون(مرغئیه)کندینده دوغولموش یاشامیش ووفات ائتمیشدیر.

دئمک تیلیم خان عیراق-عجمین.بوگونکو همدان ایالتی نین (ساوه)ولایتینده یعنی اوستان مرکزیده تورک خلقی داخیلینده دوغولوب یاشامیش واوز آنا دیلینده یازیب یارتمیشدیر

تیلیم خاننین حیاتی ویارادیجیلیغیندان سوز آچمادان اوول اونون میلییتی میللی کؤکو خلقینی،ائتنیک خصوصییتلرینی،ائله جه ده مباحیثه لره سبب اولموش وطنی ووطنینین کئچمیشینی ایشیقلاندیرماق ضروریدیر

تیلیم خانین ائلی،کؤکو،اونون میللی خصوصییتلری،ووطنینین کئچمیش تاریخینی ایشیقلاندیرماق اوچون آتیلاسی ایلک آددیم،ایشیقلاندیریلمالی ایلک مؤثیر سند ومدرک اونون آدی تئلیم خان ) سوزونون معناسی،نه دئمک اولدوغونو آچیب گوسترمکدیر.

تورک ادبیاتی و مدنییتینین ان مهم دونیا شؤهرتلی شاهکار اثرلریندن بیری اولان محمود کاشغرینین (دیوان لغات الترک)اثریندن آیدین گورونورکی (تیلیم)سؤزو اصیل تورک کلیمه سی دیر،اؤزوده چوخ،تامامیله،همیشه،دایما،بینالی، تام،آردی که سیلمز،دایمی،ابدی...معناسیندا دیر/باخ:دیوان لغات الترک.هر اوچ جیلد.اوجمله دن جیلد ۱.ص۵۱۴-۳۹۷/

یتیردیم یتدی یه منده یاشومو

درسه مشغول ائتدین منیم باشومو

ایفتخار ایلرم  سنه معلم

الف ب یی سن گتیردین دیلیمه

اول گونده  قلم وئردین الیمه

ایندی بویوک ایفتخارام ائلیمه

ایفتخار  ایلرم سنه  معلم

سن درس وئردین من یتیشدیم مورادا

اولماسایدین قالموشودوم  آوارا

الله سن  تک معلم لر  یارادا

 ایفتخار ایلرم  سنه   معلم

الله وئریب بیزه بیر  بویوک نعمت

معلم لر چکیر گور نجه  زحمت

من اوشاقا ایله دین سن موحبت

ایفتخار   ایلرم  سنه  معلم

گونش ایندی نجه  سنه سوز  یازار

سندن رونق تاپوپ دوکان و بازار

سن ایله دین بو ایرانی لالا زار

ایفتخار   ایلرم سنه  معلم

{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{{

یه مه میش پیشیردین دهانوم  فلک

بو سینیخ سینه می اودلارا یاخدین

قورودو آغزوم دا   زبا نوم    فلک

هر یانی دولاندوم  منی دیندیردین

یوز یول منی دارا چکدین اندیردین

لعل مزجانودوم ووروب سیندیردین

کیملر وئرر ضرر  وزیانوم   فلک

دولانور گردونون دورماز دقیقه

طعنه شاللاقونو ووردون   رفیقه

من دئدیم سوزلریم اولدو عتیقه

لال ائتدین نوطقوم دا بیانوم فلک

زالو اولدون یاقچو سوردون قانو مو

سن الله ظولم ائدیب آلما جانو مو

دویدون خرمنیمی توتدون  دانو مو

وئردین طوفانویا  سامانوم  فلک

سر گردان ایله ییب قویما آوارا

درمان سیز دردیمه گل ایله چارا

سن الله گونشی سالما مازارا

عزا دار ایله  مه دوقانوم  فلک

||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||ژ