تیلیم ، دیلیم ، ائلیم

تیلیم ،دیلیم

بیر ائلین نیسگیلین اؤمموزومدا

سنه گتیرمیشم

سورگون دوشن ائلین

ایللر بؤیو دیله گینی

چؤگورونو ،چاویرینی

اوزانی نی، هالایی نی

تیلیم ، ائلیم

یوزلر ایلدی سؤز ییرلاری

شه سئونین طایفاسینـــــــدا

دیل لرده دی

نه دیل لرده؟

اورک لرده یاتاق سالیب.

قطریدن ساروان گئدن

دئوه لرین زنگ لرییدن

(لؤ لم هئیین) هاواسییدان

سندن دی یر

چوبان داغدا سوروسوی دن

(گاررای لی نین

کسمه سییدن، کلله سییدن)

سندن دی یر

قیز گلینلر

تولوغودان بولاغ اوسته

نیزیللئییب

قوچ ایگیتلر آت بئلینده

قیی قاج گئدیب

(قوچ کؤراؤغلو) هاواسییدان

سندن دی یر

قوجالاریم ،قاریلاریم

گئچمیشینه حسرت یئییب

آغلاریکن

(یؤرقون کله کی) بحرینده

سندن دی یر

کؤچ گیدنده تؤختاق- تؤختاق

گؤیده گیدن دورنالاردان

کؤنول قوشو

اوچاریکن

مغان دئییب

آراز آغلار

(کؤچ)هاواسین ییرلایارکن

سندن دی یر

آشیقلاریم ،تؤی ،دویونده

چؤگور چالیب شن هاوادا

هله دستان باشلامامیش

سندن دی یر

آنایوردوم

آدربایجان

سندن دی یر

آشیق ریضعلی

ساوانین نوبران بخشینده ( مزلقان) اولان سنگک کندی حکیم تیلیم خان کندی مرغئی ائیله

باغ وتوپراقی بیر بیرینه یاپیشییق دیر.دونیایه گلیب.

50-60 ایل بوندان قاباخ (باتمانی یئتدی قیرانلیقدا همن کندده دونیادان کوچوب.

رحمتلی آشیق ریضعلی نین گوزل قوشمالار و گرایلی لار واریدیر.

داییم رامضان والی دئییر یایلاق ،قیشلاق زامانلاری کی کوچ وقون ائیله ردیک

زنبر یارآباد دا ( ساوانین قاراقان بؤلگه سی) یایلاق دا قؤنموشودوک منی گؤندردیلر

گئده ام آشیق ریضعلی نی گه تیرم قوزو قیرخیمی واریمیزیدیر( ایلده ایککی یؤل قوزونو قیرخاللار)

و قوزنو قیرخان زامان بیر بیرینه کومک ایلللر . گئچن زامانلاردا آشیق دا چاقیراردیلار

گئددیم سنگک ده آشیق ریضعلی نی گؤردوم دوشوب یولا گه دیردیک یئتیشدیک بیر داغین ایاقینا

سسلندی اؤغلان جان ایاق ساخلا من بیر چوبوق چکیم.باخدی داغلار بیر آه چکدی دئدی بیلمیرم من

آللاه رحمت ایله سین .روحو شاد اولسون.

بیر شئعر آشیق ریضعلی دن:

ای آقالار بو درد منــــــــــی اؤلدورو

گؤرون سینه ام نئجه چکه ر بو داغی

بیر گوزلین جمالینـــــــا مایـــــــــولام

گلیب آدلار گی چر گئدر بو داغـــــی

..................

دومان قالخدی داغ باشینا چکیلـــــدی

نه می دئیدی جاوان قددیم بوکولــــدی

دیدم نه می دریالارا تؤکــــــــولـــدی

وحشی مارال کیمی گزر بو داغـــــی

...............

فلک گردش میندیرمیشدی حیلله یــــه

اؤوچو اؤخون قؤیموشودور چیلله یــه

مارال ناشی اؤلوب دوشوب گول له یه

بالالاری نه مه له شـــــر بو داغــــــی

..............

اؤخو قؤیوب بو سینم نن ووره ســـن

دسمال آلیب گؤز یاشیمی سیله ســـن

ناشی باغبان ال اوزاتما گوله ســـــن

قددین کوتاه دی سیندیرر بو داغــــی

............

کیمسه بیلمز ریضعلی نین میلینــــــی

دانوشدورا اله آلا گؤیلو نــــــــــــــــی

مجنون کیمی ایتیرمیشم لیلی نـــــــــی

گئجه گوندوز گؤزوم گزر بو داغـــــی

...................

و..................

چؤگور، ایرانینین مرکزی بؤلگه سینده یاشایان تورک آشیقلارین سینه سین ده چالی نان ساز

بو ساز (چؤگور) محلی وبومی سازدیر کی قوم ،ساوا،تهران، بوئین زهرا،ساووجبلاغ

شهریار، رباط کریم ، قاراقان، آبگرم قزوین ،همدانین نئچه بؤلگه سینده،اسلامشهر و......

ساوانین کندلرینده رایج دیربو ساز ائل شاهسئون ویوخارداکی بؤلگه لرده ائلین فرهنگی

ایله توتوشوب . سس کی بو سازدان چیخیر غم و غوربت وهجراندان دانیشیر. گئچن

زامانلاردا کوچ وقون و یایلاق،قیشلاق واریدیر .چؤگور ائلین یانیجک همدم اولاردی

ایندی یه کیمین ائل دن آرالانماییب.و آشیقلاریمیزین سینه سینده سسله نیر

چؤگور قاییرانلار: رحمتلی نریمان،شوماور، آرمانکی میش .ایندی کی لر:

نریمانین شاگردی صفرعلی مقصودی، آشیق احمدآقا رحیمی ،وریضا فراهانلی ایندی بو صنعتی

حفظ ایله ییب و چؤگور قاییریللار

بیزیم چؤگورلره باخسان قؤپوز یا باغلاما کیمین دیرآمما اوزونلوقو ،وزن ده ،پرده ده ،وکؤک ده ، تللرینده

(سیم) فرقلی دیر وسسلری ده فرقلی دیر.

بو سازین تللری(سیم) (7) یا (9) یا (11) دیر چؤخلاری (8) سیم ده سالار کی (3) سیم زیل وقالانی بم دیر

چؤگور هاوالاری کی بیزیم بؤلگه لرده چالی نار: 1. که له کی 2.شیکسته.3.زرگری.4.گارایلی.5.کرم

6.دوبیتی.7.کسمه.8.تورکمنی.9.مهترخانی.10.هشترخانی.11.کسمه گرایلی.12.کوراوغلو.13.رودباری

14.نی نیم.15.شهریاری.16.گل گل .17.عوثمانلی.18.آشیق سلمان.19.موصطفی بی.20.لیلانا.21.ییکه باغ

22.ساللاما گرایلی.23.یؤل کله کی.24یؤرقون کله کی.25.کوسه لر کله کی.26.کؤچ کله کی.27دوه زنگی

28.شیرازی کله کی.29.یارجانلی کله کی.30.یورد کله کی.31.سنگک مرغئی .32.قاراقان .33.میرزاجانی

تیرینگه لر (لیلانا): راستا، بیر آیاغ ، ایککی آیاغ ، اوچ آیاغ ، دؤرد آیاغ ، بئش آیاغ

یئر ها یئری، جانیم اینچه بئل، ملک ملک، قاراخان، ترلان جیران، سلبی ناز، یای خان مارالیم

ناری ناری،تؤلاما،ناوازینیم،و......... بو هاوالاری دا تؤرن لرده ،شنلیک لرده .تؤیلاردا و..........

آشیقلاریمیز چؤگور و بالابان و داریه(قاوال) ایله اؤخویوب چالاللار

چؤگورون پرده لری: باش پرده، کوراؤغلو یا کرم، شاه پرده، زرگری، کسمه ، کلله، آیاغ پرده

چؤگوروتشکیل ائدن خیردا حیصه لر:چاناق، اوز، بوغاز، قؤل، دار(تاراق) قولاق، دایاق (خرک)

تئل(سیم) چالان (میضراب) صدف، پرده، قوتاز، قاش،(دوره) شییار، بند، سوموک

چاناق: آرمود شیکیلینده اولار بیر اوزلوک اونون اوستونو اؤرتوپ وبواوزلوک ،چاناق هر ایککی سی

ده توت آغاجیندان دیر

توت آغاجین که سیب سونرا واراق واراق ایله ییب بیر قاینار غازان ایچینده پیشیریللر تا کی آغاجین

شیره سی چیخسین سونرا بیر یئرده قوروتاللار قورویاندان سونرا بیر کوره ده کی غؤر اولار یاتیردیللار

غؤر نه اؤت دیر ،نه کول ، هر زامان آغاجین ایچی قورودور اولاری سیریشم کی توتقال دئییرلر اونوینان

یاپیشدیریللار اؤلور چاناق

قؤل: غؤز آغاجیندان اولور

تاراق(دار): یا حیوانین سیرناقی دیر ، یا برک آغاجدان

قولاق: غؤز آغاجی ،یا برک آغاج

دایاق: مارال ،جیران، شاققی ،یا برک آغاجدان، یا حیوان سیرناقی

تئل: (سیم) بیر جور فلزی سیم دیر نمراسی 16، 18، 20اولار

چالان جه: یا گیلاس قابیقی دیر ، یادا پلاستیک

صدف: دریادا اولار چؤگورون اوزونه ، قؤلونون اوستونه یاپیشدیراللار قشنگ اولماقا

پرده: گئچن زامانلاردا داوارین بوغارساقیندان اولاردی ،ایندی نایلون ،یا پلاستیک دیر

قوتاز: ایندی یؤخدور گئچن زامانلار آشیقلار چؤگورون قؤلونا باغلاردیلار قشنگ لیک ایچون

قاش(دوره) قامیش دان اولار ،یا برک نایلون چاناقین دوره سینه یاپیشدیراللار

شییار: قؤلون سؤل یانیندااولارکی پرده لری باغلایاندا دوگون وورماق آسان اولا

بند: چریم دیر ،یا نایلون کی اوشاقلارین مدرسه کیفینده اولار . چاناقین ته دن باغلانار گلر چاتار بوغازا

آشیقلار دوز دوروب اؤخویاندا بندی سالار چیگنینه چؤگورون ساخلاسین

سوموک: دوه یا سیغیر قلمه سی دیر قؤلون ایککی یانیندان یاپیشدیریللار قشنگ اولماقا

بیزیم بؤلگه نین چؤگورلری استاندارد 105 سانتیمتر دیر

اوزدن بوغازا کیمین 45 سانتیمتر

اوزون: ئنی 23 سانتیمتر اوزونو 60 سانتیمتر

چاناق کی آرمود شیکلینده دیر: دوره سی 54 سانتیمتردیر

قؤلون : ئنی 3 سانتیمتر توکه نن یئرده 4 سانتیمتر

قؤلون دوره سی: 75 میلیمتر ،توکه نن یئرده:93میلیمتر

پرده لر: (11) دنه دیر (7) پرده اصل دیر (4) پرده یاریم پرده دیر

چؤگورون اوزونده ده (3) پرده اولار باغلایای هرآشیقین سلیقه سی وار

بیزیم چؤگوره فارسجا شاعیرلربیله نظر وئریبلرکی بو آلت موسیقی خوش طنین

وغمناک آلت دیر نمونه ایچون نئچه شئعر ده ده ییب لر:

طنینش چنان مینماید زدور

که از پهنه دشت بانک چؤگور (ملک الشعرا بهار)

غلغل از چنگ وچؤگور لولیان

جوشش از رقص وسماع صوفیان( استادشهریار)

بس کن خدارا ای چؤگوری بس

سازتووحشتناک وغمگین است

هرپنجه کانجا می خرامانی

برپرده های آشنا بادرد

گویی که چنگم بر جگر می افکنی

دراین چؤگورپیرتو،ای مرد،پنهان کیست

روح کدامین دردمندآیا،در آن حصار زندانی است؟

بس کن خدارا،بی خودم کردی

من در چؤگور تو صدای گریه - خودرا شنیدم باز

من میشناسم،این صدای گریه من بود

( قطعه آواز چؤگور ((از این اوستا))

(مهدی اخوان ثالث)

ساغ یاشاسین تورک دونیاسی